ไฟดับเกาะสมุย พะงัน โซล่าเซลล์ช่วยได้แค่ไหน

บ้านชั้นเดียวสไตล์โมเดิร์นที่ติดตั้งระบบโซล่าเซลล์บนหลังคา

คนที่มีบ้าน วิลล่า หรือรีสอร์ทบนเกาะสมุยและเกาะพะงันรู้ดีว่าไฟดับเป็นเรื่องที่ต้องเตรียมรับมือ โดยเฉพาะช่วงหน้าท่องเที่ยว คำถามที่ตามมาคือ ถ้าติดโซล่าเซลล์แล้วจะมีไฟใช้ตอนไฟดับไหม คำตอบขึ้นกับชนิดของระบบ บทความนี้แยกให้เห็นว่าแต่ละแบบทำอะไรได้และทำอะไรไม่ได้

ไฟบนเกาะมาจากไหน และทำไมถึงดับบ่อย

ตามข้อมูลที่การไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย (กฟผ.) เผยแพร่เมื่อธันวาคม 2568 เกาะสมุยไม่มีโรงไฟฟ้าของตัวเอง แต่รับไฟผ่านสายเคเบิลใต้น้ำจากสถานีไฟฟ้าขนอม จังหวัดนครศรีธรรมราช ผ่านระบบของการไฟฟ้าส่วนภูมิภาค (กฟภ.) ซึ่งมีสี่วงจร คือ 115 กิโลโวลต์สองวงจร และ 33 กิโลโวลต์สองวงจร รับกำลังไฟได้รวม 174 เมกะวัตต์

ประกาศฉบับเดียวกันระบุว่าสายชุดนี้เก่าและชำรุดบ่อย จ่ายไฟได้ไม่เต็มกำลัง และไฟดับเกิดขึ้นบ่อยโดยเฉพาะช่วงเมษายนถึงพฤษภาคมซึ่งเป็นหน้าท่องเที่ยวของเกาะสมุย ปัญหาความไม่มั่นคงของระบบไฟฟ้านี้ครอบคลุมทั้งเกาะสมุย เกาะพะงัน และเกาะเต่า

มีนาคม 2564 สมอเรือไปเกี่ยวสายเคเบิลใต้น้ำ 115 กิโลโวลต์ห่างฝั่งราว 2 กิโลเมตร ทำให้ไฟดับเป็นวงกว้างทั้งบนเกาะสมุยและเกาะพะงัน ระหว่างซ่อมต้องจ่ายไฟแบบหมุนเวียนเป็นพื้นที่
กุมภาพันธ์ 2568 มีรายงานว่า กฟภ. ยืมรถผลิตไฟฟ้าเคลื่อนที่ห้าคันจาก กฟผ. เพื่อเพิ่มกำลังไฟราว 10 เมกะวัตต์ให้เกาะสมุยระหว่างรอสายชุดใหม่ หลังเกิดไฟดับหลายครั้งในช่วงก่อนหน้า
กฟผ. มีโครงการสายเคเบิลใต้น้ำ 230 กิโลโวลต์สองวงจรจากขนอมไปสถานีไฟฟ้าแห่งใหม่บนเกาะสมุย กำหนดเริ่มก่อสร้างปี 2569 วงจรแรกเสร็จปี 2571 และวงจรที่สองปี 2572

กำหนดการข้างต้นเป็นตัวเลขตามที่หน่วยงานประกาศ ณ วันที่เขียนบทความ จนกว่าสายชุดใหม่จะใช้งานได้ ความเสี่ยงเรื่องไฟดับบนเกาะยังคงอยู่ และแม้สายใหม่เสร็จแล้ว ไฟดับจากพายุหรือต้นไม้ล้มทับสายในพื้นที่ก็ยังเกิดขึ้นได้เหมือนที่อื่น

ทำไมระบบออนกริดถึงดับตามการไฟฟ้า

ระบบออนกริดคือแบบที่ติดกันมากที่สุด เพราะราคาต่ำที่สุดและคืนทุนเร็วที่สุด แต่มันถูกออกแบบให้หยุดจ่ายไฟทันทีที่ไฟจากการไฟฟ้าหาย เรียกว่าระบบป้องกันการจ่ายไฟแบบแยกตัว (anti-islanding) ซึ่งอินเวอร์เตอร์ที่ผ่านมาตรฐานเชื่อมต่อทุกยี่ห้อต้องมี

เหตุผลคือความปลอดภัยของช่างการไฟฟ้า ตอนไฟดับ ช่างจะขึ้นไปทำงานกับสายที่เข้าใจว่าไม่มีไฟ ถ้าบ้านที่ติดโซล่าเซลล์ยังปล่อยไฟย้อนออกไป คนที่จับสายอยู่อาจโดนไฟดูด ผลคือแม้แดดบนหลังคาจะจ้าแค่ไหน บ้านที่มีแต่ระบบออนกริดก็มืดเหมือนบ้านข้าง ๆ

ข้อนี้ไม่ใช่ข้อบกพร่องที่ปรับตั้งค่าแก้ได้ และไม่ควรมีใครปลดระบบป้องกันนี้ออก รายละเอียดเพิ่มเติมอยู่ในบทความเรื่องไฟดับแล้วโซล่าเซลล์ยังใช้ได้ไหม

ระบบไฮบริดพร้อมแบตเตอรี่สำรองอะไรได้บ้าง

ระบบไฮบริดใช้อินเวอร์เตอร์ที่ต่อแบตเตอรี่ได้ และมีวงจรที่ตัดแยกบ้านออกจากสายการไฟฟ้าเมื่อไฟดับ จากนั้นจ่ายไฟจากแบตเตอรี่และแผงเข้าวงจรที่กำหนดไว้ นี่คือสิ่งที่ทำให้มีไฟใช้ตอนไฟดับได้อย่างปลอดภัย โดยไม่ปล่อยไฟย้อนออกไปในสาย

แต่มีสามเรื่องที่ต้องเข้าใจก่อนตัดสินใจ

ไม่ใช่ทุกวงจรในบ้านจะถูกสำรอง งานส่วนใหญ่จะแยกตู้ไฟย่อยสำหรับวงจรสำคัญออกมา เรียกว่าวงจรสำรองหรือโหลดสำรอง วงจรที่เหลือจะดับตามการไฟฟ้า
อินเวอร์เตอร์บางรุ่นต้องมีอุปกรณ์เสริมเพื่อตัดแยกวงจรสำรอง ตัวอย่างเช่น HUAWEI ระบุว่าอินเวอร์เตอร์ซีรีส์ SUN2000-KTL-L1 (1 เฟส) ต้องมีทั้งแบตเตอรี่และอุปกรณ์ SmartGuard จึงจะจ่ายไฟสำรองได้ ใบเสนอราคาจึงต้องระบุอุปกรณ์ชิ้นนี้ให้ครบ
แบตเตอรี่ไม่ได้ทำให้คืนทุนเร็วขึ้น การใส่แบตเตอรี่เพิ่มต้นทุนและทำให้ระยะคืนทุนของทั้งระบบยาวขึ้นเสมอ สิ่งที่ได้คือไฟใช้ตอนไฟดับ ซึ่งต้องชั่งกับความเสียหายที่ไฟดับสร้างให้คุณจริง ๆ

สำหรับวิลล่าให้เช่าหรือรีสอร์ท ความเสียหายจากไฟดับมักไม่ใช่ค่าไฟ แต่เป็นแขกที่ไม่มีน้ำใช้เพราะปั๊มหยุด อินเทอร์เน็ตล่ม หรือของในตู้แช่เสีย ให้ประเมินจากสิ่งเหล่านี้ ไม่ใช่จากตัวเลขคืนทุน

เลือกวงจรสำรองอย่างไร

วิธีที่ได้ผลที่สุดคือเริ่มจากรายการของที่ต้องทำงานต่อ ไม่ใช่เริ่มจากขนาดแบตเตอรี่ ให้เขียนรายการ ดูกำลังไฟจากฉลากของเครื่องจริง แล้วแยกเป็นสองกลุ่ม คือของที่ขาดไม่ได้ กับของที่ดับได้ชั่วคราว

อุปกรณ์	ควรอยู่ในวงจรสำรองไหม	สิ่งที่ต้องระวัง
ตู้เย็นและตู้แช่	ควร	คอมเพรสเซอร์ดึงไฟสูงชั่วขณะตอนเริ่มทำงาน อินเวอร์เตอร์ต้องรับช่วงนั้นได้
ปั๊มน้ำ	ควร โดยเฉพาะบ้านบนเนินหรือที่ใช้ถังสูง	ปั๊มดึงไฟตอนสตาร์ทสูงกว่าตอนทำงานปกติมาก ต้องเช็คกับกำลังสูงสุดชั่วขณะในสเปกอินเวอร์เตอร์
เราเตอร์ Wi-Fi และกล้องวงจรปิด	ควร	กินไฟน้อยมาก แต่สำคัญกับแขกและความปลอดภัย
ไฟส่องสว่างและพัดลม	ควร	ใช้หลอด LED ช่วยให้แบตอยู่ได้นานขึ้นมาก
แอร์	ส่วนใหญ่ไม่ควร หรือเลือกแค่ห้องเดียว	กินไฟสูงกว่าอุปกรณ์อื่นมาก ถ้ารวมแอร์ทุกห้อง ขนาดแบตและอินเวอร์เตอร์จะเพิ่มขึ้นหลายเท่า
เครื่องทำน้ำอุ่น เตาไฟฟ้า ปั๊มสระว่ายน้ำ	ไม่ควร	โหลดสูงและหยุดได้โดยไม่เสียหาย

เมื่อได้รายการแล้ว ให้คิดสองตัวเลข ตัวแรกคือกำลังไฟรวมของทุกอย่างที่อาจเปิดพร้อมกัน ซึ่งกำหนดขนาดอินเวอร์เตอร์ ตัวที่สองคือพลังงานที่ต้องใช้ตลอดช่วงไฟดับ คือกำลังไฟคูณจำนวนชั่วโมง ซึ่งกำหนดความจุแบตเตอรี่

ถ้าไฟดับตอนกลางวัน แผงยังชาร์จแบตและช่วยจ่ายโหลดได้ ถ้าดับตอนกลางคืนหรือดับต่อเนื่องช่วงมรสุมที่ฟ้าครึ้มหลายวัน จะพึ่งได้แค่พลังงานที่เหลืออยู่ในแบต การตั้งค่าให้เก็บประจุสำรองไว้ส่วนหนึ่งเสมอ แทนที่จะใช้จนหมดทุกคืน ช่วยให้มีไฟเหลือตอนไฟดับจริง

ใช้คู่กับเครื่องปั่นไฟได้ไหม

ได้ และบนเกาะที่ไฟดับได้หลายชั่วโมง การมีทั้งแบตเตอรี่และเครื่องปั่นไฟมักเหมาะกว่าการซื้อแบตก้อนใหญ่มากเพื่อรองรับไฟดับยาว แต่ต้องต่อให้ถูกวิธี

อินเวอร์เตอร์ไฮบริดบางรุ่นออกแบบมาให้ใช้คู่กับเครื่องปั่นไฟ ตัวอย่างเช่น เอกสารสเปกของ Deye ซีรีส์ SUN-SG04LP1 ระบุว่ารองรับการเก็บพลังงานจากเครื่องปั่นไฟดีเซล และ Solis ระบุว่าซีรีส์ S6-EH3P รองรับการต่อเครื่องปั่นไฟ ถ้าต้องการใช้คู่กัน ให้เลือกรุ่นที่มีฟังก์ชันนี้ตั้งแต่แรก
ถ้าต่อเครื่องปั่นไฟเข้าตู้ไฟบ้านโดยตรง ต้องมีสวิตช์สลับแหล่งจ่าย (changeover switch) กันไม่ให้ไฟจากเครื่องปั่นไหลย้อนออกไปในสายการไฟฟ้า และกันไม่ให้ไฟการไฟฟ้ากลับมาชนกับเครื่องปั่น
อินเวอร์เตอร์ออนกริดที่ยังเชื่อมอยู่อาจมองไฟจากเครื่องปั่นเป็นไฟการไฟฟ้าแล้วเริ่มจ่ายไฟเข้ามา ซึ่งเครื่องปั่นไฟทั่วไปไม่ได้ออกแบบมารับไฟย้อน จึงต้องออกแบบทั้งสองระบบร่วมกัน โดยดูระบบเดิมประกอบทุกครั้งที่ต่อเพิ่ม

ไฟกระชากตอนไฟกลับมา

ช่วงที่ไฟดับแล้วกลับมา หรือช่วงพายุฝนฟ้าคะนอง เป็นช่วงที่อุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์เสี่ยงเสียหายจากไฟกระชาก ระบบควรมีอุปกรณ์ป้องกันไฟกระชากทั้งฝั่งไฟตรงจากแผงและฝั่งไฟสลับที่ต่อกับตู้ไฟบ้าน พร้อมระบบสายดินที่ถูกต้อง รายละเอียดอยู่ในบทความเรื่องโซล่าเซลล์กับฟ้าผ่า

งานบนเกาะมีอีกเรื่องที่ต้องคิด คืออุปกรณ์ทุกชิ้นต้องข้ามเรือ ถ้าอินเวอร์เตอร์เสีย การเปลี่ยนหรือซ่อมใช้เวลานานกว่าบนแผ่นดินใหญ่ การป้องกันให้ครบตั้งแต่แรก และตำแหน่งติดตั้งที่ไม่โดนแดดและฝนโดยตรง ช่วยลดโอกาสที่ต้องรอของ

แล้วควรเลือกแบบไหน

สถานการณ์	ทางเลือกที่มักเหมาะ
บ้านที่อยู่เอง ไฟดับแล้วไม่มีอะไรเสียหาย	ระบบออนกริด คุ้มที่สุดในทางค่าไฟ
อยากได้แบตในอนาคตแต่ยังไม่พร้อมตอนนี้	เริ่มด้วยอินเวอร์เตอร์ไฮบริดโดยยังไม่ใส่แบต เพิ่มแบตทีหลังได้โดยไม่ต้องเปลี่ยนอินเวอร์เตอร์
วิลล่าให้เช่า ต้องมีน้ำ ไฟ และ Wi-Fi ให้แขกตลอด	ไฮบริดพร้อมแบต แยกวงจรสำรองเฉพาะของจำเป็น
รีสอร์ทหรือร้านที่มีตู้แช่ และไฟดับนานได้หลายชั่วโมง	ไฮบริดพร้อมแบต ใช้คู่กับเครื่องปั่นไฟผ่านช่องต่อหรือสวิตช์สลับที่ออกแบบร่วมกัน

งานจริงของเราที่เกี่ยวกับเรื่องนี้

ดูผลงานทั้งหมด 462 ภาพ

แหล่งข้อมูลที่ใช้เขียนบทความนี้

ตัวเลขในบทความนี้อ้างอิงประกาศและข่าวที่เผยแพร่ต่อสาธารณะ หากเงื่อนไขเปลี่ยน ให้ยึดตามประกาศล่าสุดของหน่วยงานเป็นหลัก

คำถามที่พบบ่อย

ติดโซล่าเซลล์ออนกริดบนเกาะสมุยแล้ว ไฟดับจะมีไฟใช้ไหม

ไม่มี ระบบออนกริดหยุดจ่ายไฟทันทีที่ไฟการไฟฟ้าหาย เป็นข้อกำหนดความปลอดภัยของช่างที่ซ่อมสาย ถ้าต้องการไฟใช้ตอนไฟดับ ต้องเป็นระบบไฮบริดที่มีแบตเตอรี่และวงจรตัดแยกจากสายการไฟฟ้า

แบตเตอรี่ช่วยให้ระบบคืนทุนเร็วขึ้นไหม

ไม่ แบตเตอรี่เพิ่มต้นทุนและทำให้ระยะคืนทุนของทั้งระบบยาวขึ้นเสมอ เหตุผลที่ควรใส่คือเรื่องไฟสำรอง ไม่ใช่เรื่องค่าไฟ ให้ตัดสินใจจากความเสียหายที่ไฟดับสร้างให้คุณจริง

เปิดแอร์ตอนไฟดับด้วยแบตได้ไหม

ได้ถ้าออกแบบไว้ แต่แอร์กินไฟสูงกว่าอุปกรณ์อื่นมาก ถ้ารวมแอร์ทุกห้องในวงจรสำรอง ขนาดแบตและอินเวอร์เตอร์จะเพิ่มขึ้นหลายเท่า ทางที่พบบ่อยคือสำรองแอร์ห้องเดียว หรือไม่สำรองแอร์เลยแล้วใช้พัดลมแทน

ไฟดับหลายวันช่วงมรสุม แบตจะพอไหม

ขึ้นกับขนาดแบตและโหลดที่สำรองไว้ ถ้าฟ้าครึ้มต่อเนื่อง แผงชาร์จแบตได้น้อยลงมาก สำหรับไฟดับยาวหลายวัน การใช้แบตคู่กับเครื่องปั่นไฟมักเหมาะกว่าการซื้อแบตก้อนใหญ่มาก

มีระบบออนกริดอยู่แล้ว จะเพิ่มไฟสำรองได้ไหม

ถ้าอินเวอร์เตอร์เดิมเป็นรุ่นไฮบริด เพิ่มแบตและวงจรสำรองได้ ถ้าเป็นออนกริดล้วน ต้องเปลี่ยนอินเวอร์เตอร์หรือเพิ่มระบบแบตเตอรี่แยก ซึ่งต้องออกแบบร่วมกับของเดิมเพื่อไม่ให้สองระบบชนกัน

ไฟดับบนเกาะสมุยและเกาะพะงัน โซล่าเซลล์ช่วยได้แค่ไหน และต้องออกแบบอย่างไร