ติดโซล่าเซลล์แล้วทำไมยังมีค่าไฟ 7 สาเหตุและวิธีเช็คในแอป

เดือนแรกหลังติดโซล่าเซลล์ หลายบ้านเปิดบิลแล้วแปลกใจว่าทำไมยังต้องจ่ายค่าไฟ บางบ้านลดลงน้อยกว่าที่คิด บางบ้านลดลงมากเดือนหนึ่งแล้วกลับมาสูงอีกเดือน

ระบบออนกริดทั่วไปออกแบบมาเพื่อลดค่าไฟ ไม่ได้ออกแบบให้ค่าไฟเป็นศูนย์ บิลที่ยังมาอยู่จึงเป็นเรื่องปกติ คำถามที่ควรถามคือ บิลที่เหลืออยู่มาจากส่วนไหน และส่วนนั้นเป็นไปตามที่คำนวณไว้หรือไม่

1. ไฟตอนกลางคืนยังต้องซื้อเหมือนเดิม

แผงผลิตไฟได้เฉพาะตอนมีแสง ราว 8 โมงเช้าถึง 5 โมงเย็น ไฟที่ใช้หลังพระอาทิตย์ตก เช่น แอร์ห้องนอน ไฟส่องสว่าง และตู้เย็นช่วงกลางคืน ยังมาจากการไฟฟ้าทั้งหมดถ้าไม่มีแบตเตอรี่

บ้านที่ใช้ไฟหนักตอนกลางคืนจึงเห็นบิลลดลงน้อยกว่าบ้านที่ใช้ไฟกลางวัน แม้จะติดระบบขนาดเท่ากัน ถ้าเปิดแอร์ห้องนอนหลายเครื่องทั้งคืน ส่วนนี้มักเป็นก้อนใหญ่ที่สุดของบิลที่เหลืออยู่

2. ค่าบริการรายเดือน ค่าเอฟที และภาษีมูลค่าเพิ่ม

บิลค่าไฟไม่ได้มีแค่ค่าพลังงานตามหน่วย ยังมีค่าบริการรายเดือนที่เก็บทุกเดือนไม่ว่าจะใช้ไฟมากหรือน้อย ค่าเอฟทีที่คิดตามหน่วยที่ซื้อ และภาษีมูลค่าเพิ่ม 7% ที่คิดบนยอดรวม

ค่าเอฟทีถูกทบทวนทุก 4 เดือน ถ้าค่าเอฟทีขึ้น ยอดเงินอาจไม่ลดตามที่คาด แม้หน่วยที่ซื้อจะลดลงแล้ว วิธีดูที่แม่นกว่าคือเทียบจำนวนหน่วยในบิล ไม่ใช่เทียบยอดเงิน

3. เดือนฝนและเดือนมรสุม ระบบผลิตได้น้อยลง

ตัวเลข 1,350 หน่วยต่อ kWp ต่อปีเป็นค่าเฉลี่ยทั้งปี ไม่ได้แบ่งเท่ากันทุกเดือน เดือนที่ฝนตกต่อเนื่องหลายวัน ระบบผลิตได้น้อยกว่าค่าเฉลี่ยชัดเจน และบ้านต้องซื้อไฟจากการไฟฟ้ามาเสริมมากขึ้น

• ฝั่งอ่าวไทย เช่น นครศรีธรรมราช สงขลา หาดใหญ่ ฝนหนักที่สุดคือปลายปีจากมรสุมตะวันออกเฉียงเหนือ
• ฝั่งอันดามัน เช่น ภูเก็ต กระบี่ พังงา ตรัง ฝนหนักคือช่วงกลางปีจากมรสุมตะวันตกเฉียงใต้

การประเมินว่าระบบคุ้มหรือไม่จึงต้องดูทั้งปี ไม่ใช่ดูจากบิลเดือนมรสุมเดือนเดียว

4. ไฟที่ไหลออก ไม่ได้หักลบกับไฟที่ซื้อแบบหน่วยต่อหน่วย

ช่วงเที่ยงที่บ้านใช้ไฟน้อย ไฟส่วนเกินจะไหลออกไปสู่ระบบของการไฟฟ้า แล้วตอนกลางคืนบ้านก็ซื้อไฟกลับมาใช้ หลายคนเข้าใจว่าสองส่วนนี้หักลบกันได้ แต่ไม่ใช่

ถ้าได้สิทธิ์ในโครงการโซลาร์ภาคประชาชน ไฟที่ไหลออกจะคิดแยกเป็นรายได้ที่ 2.20 บาทต่อหน่วย ขณะที่ไฟที่ซื้อยังคิดเต็มราคาตามปกติ ถ้าไม่ได้เข้าโครงการ ไฟส่วนที่ไหลออกไม่มีรายได้กลับมา บ้านที่ผลิตเกินตอนกลางวันมากแต่ใช้ไฟกลางคืนมาก จึงยังเห็นบิลสูงอยู่

5. ระบบเล็กกว่าการใช้ไฟ หรือใช้ไฟเพิ่มขึ้นหลังติด

ระบบที่ออกแบบให้พอดีกับไฟกลางวันจะไม่ครอบคลุมไฟทั้งหมดของบ้านตั้งแต่แรก ซึ่งเป็นการออกแบบที่ตั้งใจ เพราะระบบที่ใหญ่เกินจะมีไฟส่วนเกินไหลออกไปในราคาต่ำ

อีกกรณีที่พบบ่อยคือการใช้ไฟเพิ่มขึ้นหลังติด เช่น เปิดแอร์นานขึ้นเพราะรู้สึกว่าไฟฟรี ติดแอร์เพิ่ม หรือเริ่มชาร์จรถไฟฟ้าตอนกลางคืน หน่วยที่ใช้ทั้งหมดเพิ่มขึ้น บิลจึงลดน้อยกว่าที่คาด ทั้งที่ระบบผลิตได้ตามปกติ

6. เงาและคราบสกปรกบนแผง

ต้นไม้ที่โตขึ้น อาคารข้างเคียงที่สร้างใหม่ มูลนก และตะไคร่ตามขอบแผง ทำให้ผลิตได้น้อยลงทีละนิดโดยไม่มีสัญญาณเตือน ในภาคใต้ฝนช่วยล้างฝุ่นได้บ้าง แต่ล้างคราบมูลนกและตะไคร่ไม่ออก

7. อินเวอร์เตอร์ตัดการทำงาน หรือแอปขาดการเชื่อมต่อ

อินเวอร์เตอร์ตัดตัวเองได้จากหลายสาเหตุ เช่น ร้อนเกินในจุดที่อากาศไม่ถ่ายเท แรงดันไฟในสายสูงผิดปกติช่วงกลางวัน หรือไฟดับแล้วระบบยังไม่กลับมาทำงาน ถ้าตัดบ่อยหรือค้างอยู่หลายวัน บิลเดือนนั้นจะสูงขึ้นทันที

อีกกรณีที่ดูเหมือนเสียแต่ไม่ได้เสีย คือแอปไม่อัปเดตข้อมูลเพราะเปลี่ยนรหัสไวไฟหรือเปลี่ยนเราเตอร์ ระบบยังผลิตไฟตามปกติ แค่ส่งข้อมูลขึ้นแอปไม่ได้ ให้ดูไฟสถานะที่ตัวอินเวอร์เตอร์ประกอบด้วย

เช็คในแอป 4 ขั้น ก่อนสรุปว่าระบบมีปัญหา

1. 1ดูยอดผลิตของเดือนนั้นเป็นหน่วย เทียบกับค่าเฉลี่ยคร่าว ๆ คือ kWp × 1,350 ÷ 12 ระบบ 5 kWp เฉลี่ยราว 560 หน่วยต่อเดือน เดือนมรสุมต่ำกว่านี้ได้ เดือนแดดดีสูงกว่านี้ได้
2. 2เลือกดูวันที่แดดดีทั้งวัน กำลังผลิตสูงสุดตอนเที่ยงควรอยู่ราว 75 ถึง 85% ของ kWp ถ้าต่ำกว่ามากคือสัญญาณ
3. 3ดูรูปทรงกราฟรายวัน ถ้าตัดหายเป็นช่วงแล้วกลับมา หรือตกเฉพาะช่วงบ่าย แปลว่ามีสาเหตุเฉพาะที่ต้องหา
4. 4ถ้าแอปแสดงไฟที่ใช้เอง ไฟที่ไหลออก และไฟที่ซื้อจากการไฟฟ้าแยกกัน ให้ดูว่าไฟที่ซื้อส่วนใหญ่เกิดช่วงไหน ถ้าเกิดตอนกลางคืนเป็นหลัก แปลว่าระบบทำงานปกติ บิลที่เหลือมาจากการใช้ไฟกลางคืน

ถ้าเช็คแล้วพบว่ายอดผลิตต่ำกว่าที่ควรชัดเจนในวันแดดดี หรือมีรหัสแจ้งเตือนค้างอยู่ ควรให้ช่างเข้าตรวจ ระบบที่เราติดตั้งมีบริการล้างแผงและตรวจเช็คระบบประจำปีรวมอยู่ใน 2 ปีแรก ส่วนระบบที่ติดตั้งกับผู้อื่นไว้ เราก็เข้าตรวจให้ได้